GIDROKORTIZON maz 3g 0,5%

Plazma oqsillari bilan bog'lanishi - 40-90%. Asosan jigarda metabollanadi. T _{- 80-120 daqiqa. Buyraklar orqali asosan metabolitlar ko'rinishida chiqariladi.}

GKS. Leykotsitlar va to‘qima makrofaglari faoliyatini bostiradi. Leykotsitlarning yallig‘lanish sohasiga migratsiyasini cheklaydi. Makrofaglarning fagotsitoz qobiliyatini, shuningdek interleykin-1 hosil bo‘lishini buzadi. Lizosomal membranalar barqarorlashuviga yordam beradi, shu bilan yallig‘lanish sohasida proteolitik fermentlar konsentratsiyasini pasaytiradi. Gistamin ajralib chiqishi bilan bog‘liq kapillyarlar o‘tkazuvchanligini kamaytiradi. Fibroblastlar faolligini va kollagen hosil bo‘lishini bostiradi.

Fosfolipaza A _{faolligini ingibitsiya qiladi, bu prostaglandinlar va leykotrienlar sintezi bostirilishiga olib keladi. TsOG (asosan TsOG-2) ajralib chiqishini bostiradi, bu ham prostaglandinlar ishlab chiqarilishi kamayishiga yordam beradi.}

Aylanib yuruvchi limfotsitlar (T- va B-hujayralar), monotsitlar, eozinofillar va bazofillar sonini ularning tomir o‘zanidan limfoid to‘qimaga ko‘chishi oqibatida kamaytiradi; antitanachalar hosil bo‘lishini bostiradi.

Gidrokortizon gipofiz tomonidan AKTG va β-lipotropin ajralib chiqishini bostiradi, ammo aylanib yuruvchi β-endorfin darajasini pasaytirmaydi. TTG va FSG sekretsiyasini susaytiradi.

Bevosita tomirlarga qo‘yilganda vazokonstriktor samara ko‘rsatadi.

Gidrokortizon uglevodlar, oqsillar va yog‘lar metabolizmiga yaqqol dozaga bog‘liq ta’sirga ega. Glyukoneogenezni rag‘batlantiradi, jigar va buyraklar tomonidan aminokislotalar qamrab olinishiga yordam beradi va glyukoneogenez fermentlari faolligini oshiradi. Jigarda gidrokortizon glikogensintetaza faolligini va oqsil almashinuvi mahsulotlaridan glyukoza sintezini rag‘batlantirib, glikogen to‘planishini kuchaytiradi. Qonda glyukoza miqdori oshishi insulin ajralib chiqishini faollashtiradi.

Gidrokortizon yog‘ hujayralari tomonidan glyukoza qamrab olinishini bostiradi, bu lipoliz faollashuviga olib keladi. Biroq insulin sekretsiyasi ortishi oqibatida lipogenez rag‘batlantirilishi ro‘y beradi, bu yog‘ to‘planishiga olib keladi.

Limfoid va biriktiruvchi to‘qima, mushaklar, yog‘ to‘qimasi, teri, suyak to‘qimasida katabolik ta’sir ko‘rsatadi. Mineralokortikoidlarga qaraganda kamroq darajada suv-elektrolit almashinuvi jarayonlariga ta’sir qiladi: kaliy va kalsiy ionlari chiqarilishiga, organizmda natriy ionlari va suv ushlanib qolishiga yordam beradi. Osteoporoz va Itsenko-Kushing sindromi GKS bilan uzoq muddatli davolashni cheklovchi asosiy omillar hisoblanadi. Katabolik ta’sir natijasida bolalarda o‘sishning bostirilishi mumkin.

Yuqori dozalarda gidrokortizon miya to‘qimalari qo‘zg‘aluvchanligini oshirishi mumkin va tirishishga tayyorgarlik ostonasi pasayishiga yordam beradi. Me’dada xlorid kislota va pepsinning ortiqcha ishlab chiqarilishini rag‘batlantiradi, bu peptik yara rivojlanishiga yordam beradi.

Tizimli qo‘llanilganda gidrokortizonning terapevtik faolligi yallig‘lanishga qarshi, allergiyaga qarshi, immunodepressiv va antiproliferativ ta’sir bilan bog‘liq.

Sirtga va mahalliy qo‘llanilganda gidrokortizonning terapevtik faolligi yallig‘lanishga qarshi, allergiyaga qarshi va antiekssudativ (vazokonstriktor samara tufayli) ta’sir bilan bog‘liq.

Yallig‘lanishga qarshi faolligi bo‘yicha prednizolondan 4 baravar kuchsizroq, mineralokortikoid faolligi bo‘yicha boshqa GKS lardan ustun turadi.

Endokrin tizimi tomonidan: glyukozaga tolerantlikning pasayishi, steroidli qandli diabet yoki latent qandli diabetning namoyon bo'lishi, buyrak usti bezlari funksiyasining susayishi, Itsenko-Kushing sindromi (shu jumladan oy yuzli yuz, gipofizar turdagi semirish, hirsutizm, AB oshishi, dismenoreya, amenoreya, miasteniya, striyalar), bolalarda jinsiy rivojlanishning kechikishi.

Moddalar almashinuvi tomonidan: kaltsiy ionlarining chiqarilishining kuchayishi, gipokalsemiya, tana vaznining oshishi, manfiy azot balansi (oqsil parchalanishining kuchayishi), ko'p terlash, suyuqlik va natriy ionlarining tutilishi (periferik shishlar), gipernatriyemiya, gipokaliyemik sindrom (shu jumladan gipokaliyemiya, aritmiya, mialgiya yoki mushak spazmi, g'ayrioddiy holsizlik va toliqish).

MNS tomonidan: deliriy, dezorientatsiya, eyforiya, gallyutsinatsiyalar, maniakal-depressiv psixoz, depressiya, paranoya, kalla suyagi ichki bosimining oshishi, asabiylik yoki bezovtalik, uyqusizlik, bosh aylanishi, vertigo, miyacha soxta o'smasi, bosh og'rig'i, talvasalar.

Yurak-qon tomir tizimi tomonidan: aritmiyalar, bradikardiya (yurak to'xtashigacha); surunkali yurak yetishmovchiligining rivojlanishi (moyilligi bo'lgan bemorlarda) yoki kuchayishi, gipokaliyemiyaga xos bo'lgan EKG o'zgarishlari, AB oshishi, giperkoagulyatsiya, trombozlar. O'tkir va o'tkir osti miokard infarkti bo'lgan bemorlarda - nekroz o'chog'ining tarqalishi, chandiq to'qimasining shakllanishining sekinlashishi, bu yurak mushagining yorilishiga olib kelishi mumkin; intrakranial yuborilganda - burun qonashi.

Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan: ko'ngil aynishi, qusish, pankreatit, oshqozon va o'n ikki barmoqli ichakning steroidli yarasi, eroziv ezofagit, MITY dan qon ketish va perforatsiya, ishtahaning oshishi yoki pasayishi, meteorizm, hiqichoq; kamdan-kam hollarda - jigar transaminazalari va ishqoriy fosfataza faolligining oshishi.

Sezgi organlari tomonidan: to'satdan ko'rishning yo'qolishi (bosh, bo'yin, burun chig'anoqlari, bosh terisi sohasiga parenteral yuborilganda preparat kristallarining ko'z tomirlarida to'planishi mumkin), orqa subkapsulyar katarakta, ko'rish nervining shikastlanishi bilan kechuvchi ko'z ichki bosimining oshishi, ko'zning ikkilamchi bakterial, zamburug'li yoki virusli infeksiyalarining rivojlanishiga moyillik, shox pardaning trofik o'zgarishlari, ekzoftalm.

Suyak-mushak tizimi tomonidan: bolalarda o'sish va suyaklanish jarayonlarining sekinlashishi (epifizar o'sish zonalarining muddatidan oldin yopilishi), osteoporoz (juda kam hollarda - suyaklarning patologik sinishi, yelka va son suyagi boshchasining aseptik nekrozi), mushak paylarining uzilishi, steroidli miopatiya, mushak massasining kamayishi (atrofiya); bo'g'im ichiga yuborilganda - bo'g'imda og'riqning kuchayishi.

Dermatologik reaksiyalar: yaralarning sekin bitishi, petexiyalar, ekximozlar, terining yupqalashishi, giper- yoki gipopigmentatsiya, steroidli husnbuzarlar, striyalar, piodermiya va kandidoz rivojlanishiga moyillik.

Allergik reaksiyalar: generalizatsiyalangan (shu jumladan teri toshmasi, teri qichishishi, anafilaktik shok), mahalliy allergik reaksiyalar.

Immunodepressiv ta'sir bilan bog'liq effektlar: infeksiyalarning rivojlanishi yoki zo'rayishi (bu nojo'ya ta'sirning paydo bo'lishiga birgalikda qo'llaniladigan immunodepressantlar va emlash yordam beradi).

Mahalliy reaksiyalar: parenteral yuborilganda - yuborilgan joyda achishish, uvishish, og'riq, paresteziyalar va infeksiya; kamdan-kam hollarda - atrofdagi to'qimalar nekrozi, inyeksiya joyida chandiqlar hosil bo'lishi; m/i yuborilganda (ayniqsa deltasimon mushakka) - teri va teri osti kletchatkasi atrofiyasi.

Boshqalar: leykotsituriya, bekor qilish sindromi.

V/i yuborilganda - aritmiyalar, yuzga qon "quyilishi", talvasalar.

Sirtqi qo'llanilganda: kamdan-kam hollarda - qichishish, giperemiya, achishish, quruqlik, follikulit, husnbuzar toshmasi, gipopigmentatsiya, perioral dermatit, allergik dermatit, teri matseratsiyasi, ikkilamchi infeksiya, teri atrofiyasi, striyalar, issiqlik toshmasi. Uzoq muddat qo'llanilganda yoki terining katta maydonlariga surtilganda GKS ga xos tizimli nojo'ya ta'sirlar rivojlanishi mumkin.

Virusli, zamburug'li yoki bakterial tabiatli parazitar va yuqumli kasalliklarda (hozirgi vaqtda yoki yaqinda o'tkazilgan, shu jumladan bemor bilan yaqinda bo'lgan muloqot) - oddiy gerpes, o'rab oluvchi gerpes (viremik faza), suvchechak, qizamiq, amebiaz, strongiloidoz (aniqlangan yoki gumon qilingan), tizimli mikoz; faol va latent sil kasalligida ehtiyotkorlik bilan qo'llash kerak. Og'ir yuqumli kasalliklarda qo'llashga faqat maxsus terapiya fonida yo'l qo'yiladi.

Emlashdan oldin 8 hafta va keyin 2 hafta davomida, BSJ emlashdan keyingi limfadenitda, immunitet tanqisligi holatlarida (shu jumladan OITS yoki OIV infektsiyasi) ehtiyotkorlik bilan qo'llash kerak.

Me'da-ichak yo'llari kasalliklarida: me'da va o'n ikki barmoqli ichak yara kasalligi, ezofagit, gastrit, o'tkir yoki latent peptik yara, ichakning yaqinda hosil qilingan anastomozi, teshilish yoki abstsesslanish xavfi bo'lgan nospetsifik yarali kolit, divertikulitda ehtiyotkorlik bilan qo'llash kerak.

Yurak-qon tomir tizimi kasalliklarida, shu jumladan yaqinda o'tkazilgan miokard infarktidan keyin (o'tkir va o'tkir osti miokard infarkti bo'lgan bemorlarda nekroz o'chog'ining tarqalishi, chandiq to'qimasi shakllanishining sekinlashishi va buning natijasida yurak mushagining yorilishi mumkin), dekompensatsiyalangan surunkali yurak yetishmovchiligida, arterial gipertenziyada, giperlipidemiyada), endokrin kasalliklarda - qandli diabet (shu jumladan uglevodlarga tolerantlikning buzilishi), tireotoksikoz, gipotireoz, Itsenko-Kushing kasalligi, og'ir surunkali buyrak va/yoki jigar yetishmovchiligida, nefrourolitiazda, gipoalbuminemiyada va uning paydo bo'lishiga moyillik tug'diruvchi holatlarda, tizimli osteoporoz, miasteniya, o'tkir psixoz, semizlikda (III-IV daraja), poliomiyelitda (bulbar ensefalit shakli bundan mustasno), ochiq va yopiq burchakli glaukomada, homiladorlikda, laktatsiyada ehtiyotkorlik bilan qo'llash kerak.

Bo'g'im ichiga yuborish zarurati bo'lganda umumiy og'ir holati bo'lgan, oldingi 2 ta yuborishning samarasizligi (yoki ta'sirining qisqa muddatliligi) bo'lgan bemorlarda (qo'llanilgan GKS ning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda) ehtiyotkorlik bilan qo'llash kerak.

Gidrokortizon samaradorligi 48-72 soat davomida yetarli bo'lmaganda va uzoqroq davolash zarurati bo'lganda gidrokortizonni organizmda natriy tutilishini chaqirmaydigan boshqa glyukokortikoid preparatga almashtirish maqsadga muvofiq. Gidrokortizon bilan davolash vaqtida natriyni cheklaydigan va kaliy miqdori yuqori bo'lgan parhez buyurish tavsiya etiladi.

Gidrokortizon chaqirgan nisbiy buyrak usti bezi yetishmovchiligi u bekor qilingandan keyin bir necha oy davomida saqlanib qolishi mumkin. Buni hisobga olgan holda, ko'rsatilgan davrda yuzaga keladigan stressli vaziyatlarda gormonal terapiya tuzlar va/yoki mineralokortikoidlarni bir vaqtda buyurish bilan qayta tiklanadi.

Sil kasalligining faol shakli bo'lgan bemorlarda gidrokortizonni tegishli silga qarshi terapiya bilan birgalikda qo'llash kerak. Silning latent shaklida yoki tuberkulin sinamalarining viraji davrida bemorning holatini sinchkovlik bilan nazorat qilish, zarurat tug'ilganda esa kimyoprofilaktika o'tkazish kerak.

Hayotiy ko'rsatmalar bo'yicha qisqa muddatli qo'llash uchun - gidrokortizonga yuqori sezuvchanlik.

Bo'g'im ichiga yuborish va bevosita shikastlanish o'chog'iga yuborish uchun: oldingi artroplastika, patologik qonash (endogen yoki antikoagulyantlarni qo'llash chaqirgan), suyakning bo'g'im ichi sinishi, bo'g'imdagi infeksion (septik) yallig'lanish jarayoni va periartikulyar infeksiyalar (shu jumladan anamnezda), shuningdek umumiy infeksion kasallik, yaqqol bo'g'im oldi osteoporozi, bo'g'imda yallig'lanish belgilarining yo'qligi ("quruq" bo'g'im, masalan sinovitsiz osteoartrozda), bo'g'imning yaqqol suyak destruksiyasi va deformatsiyasi (bo'g'im yorig'ining keskin torayishi, ankiloz), artrit oqibati sifatidagi bo'g'im beqarorligi, bo'g'imni hosil qiluvchi suyaklar epifizlarining aseptik nekrozi.

Sirtqi qo'llash uchun: bakterial, virusli, zamburug'li teri kasalliklari, teri sili, zaxmning teri ko'rinishlari, teri o'smalari, emlashdan keyingi davr, teri qoplamalari butunligining buzilishi (yaralar, jarohatlar), bolalar yoshi (2 yoshgacha, anus sohasidagi qichishishda - 12 yoshgacha), rozatsea, oddiy husnbuzarlar, perioral dermatit.

Oftalmologiyada qo'llash uchun: ko'zning bakterial, virusli, zamburug'li kasalliklari, ko'zning sil shikastlanishi, traxoma, ko'z epiteliysi butunligining buzilishi.

Bir vaqtda qo‘llanilganda gidrokortizon yurak glikozidlari toksikligini oshiradi (yuzaga keladigan gipokaliyemiya tufayli aritmiyalar rivojlanish xavfi ortadi); atsetilsalitsil kislotasi bilan – uning chiqarilishini tezlashtiradi va qon plazmasidagi konsentratsiyasini kamaytiradi (gidrokortizon bekor qilinganda qonda salitsilatlar konsentratsiyasi oshadi va nojo‘ya ta’sirlar rivojlanish xavfi ortadi); paratsetamol bilan – paratsetamolning gepatotoksik ta’siri rivojlanish xavfini oshiradi (jigar fermentlari induksiyasi va paratsetamolning toksik metaboliti hosil bo‘lishi); siklosporin bilan – gidrokortizon metabolizmi susayishi oqibatida uning nojo‘ya ta’sirlari kuchayishi; ketokonazol bilan – gidrokortizon klirensi pasayishi oqibatida uning nojo‘ya ta’sirlari kuchayishi.

Gidrokortizon gipoglikemik vositalar samaradorligini kamaytiradi; kumarin hosilalari bilvosita antikoagulyantlari ta’sirini kuchaytiradi.

Gidrokortizon D vitaminining ichak bo‘shlig‘ida kalsiy ionlari so‘rilishiga ta’sirini kamaytiradi. Ergokalsiferol va paratgormon GKS chaqiradigan osteopatiya rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi.

Gidrokortizon izoniazid, meksiletin metabolizmini kuchaytiradi (ayniqsa "tez atsetilyatorlar"da), bu ularning plazmadagi konsentratsiyasi pasayishiga olib keladi; foliy kislotasi miqdorini (uzoq muddatli terapiyada) oshiradi; qonda prazikvantel konsentratsiyasini kamaytiradi.

Gidrokortizon yuqori dozalarda somatropin samarasini pasaytiradi.

GKS chaqiradigan gipokaliyemiya miorelaksantlar fonida mushak blokadasining ifodalanganligi va davomiyligini oshirishi mumkin.

Antatsidlar GKS so‘rilishini kamaytiradi.

GKS bilan bir vaqtda qo‘llanilganda tiazid diuretiklari, karboangidraza ingibitorlari, boshqa GKS, amfoteritsin B gipokaliyemiya rivojlanish xavfini, natriy ionlarini saqlovchi preparatlar – shishlar va AB oshishini kuchaytiradi.

NYQP va etanol OIT shilliq qavati yaralanishi va qon ketish rivojlanishi xavfini oshiradi, artritni davolash uchun NYQP bilan kombinatsiyada terapevtik ta’sir summatsiyasi tufayli GKS dozasini kamaytirish mumkin. Indometatsin GKS ni albuminlar bilan bog‘lanishidan siqib chiqarib, uning nojo‘ya ta’sirlari rivojlanish xavfini oshiradi.

Amfoteritsin B va karboangidraza ingibitorlari osteoporoz rivojlanish xavfini oshiradi.

GKS ning terapevtik ta’siri jigar mikrosomal fermentlari induktorlari (shu jumladan fenitoin, barbituratlar, efedrin, teofillin, rifampitsin) ta’sirida ushbu moddalar metabolizmi tezligi oshishi oqibatida pasayadi.

Buyrak usti bezi po‘stlog‘i funksiyasi ingibitorlari (shu jumladan mitotan) GKS dozasini oshirish zaruratini keltirib chiqarishi mumkin.

GKS klirensi qalqonsimon bez gormonlari preparatlari fonida oshadi.

Immunodepressantlar infeksiyalar va limfoma yoki Epshteyn-Barr virusi bilan bog‘liq boshqa limfoproliferativ buzilishlar rivojlanish xavfini oshiradi.

Estrogenlar (shu jumladan peroral estrogen saqlovchi kontraseptivlar) GKS klirensini kamaytiradi, T _{ni va ularning terapevtik va toksik ta’sirlarini uzaytiradi. Girsutizm va husnbuzarlar paydo bo‘lishiga boshqa steroid gormonal vositalar - androgenlar, estrogenlar, anaboliklar, peroral kontraseptivlarni bir vaqtda qo‘llash yordam beradi.}

Tritsiklik antidepressantlar GKS qabul qilish chaqirgan depressiya ifodalanganligini kuchaytirishi mumkin (ushbu nojo‘ya ta’sirlarni davolash uchun ko‘rsatilmagan).

Katarakta rivojlanish xavfi boshqa GKS, antipsixotik vositalar (neyroleptiklar), karbutamid va azatioprin fonida qo‘llanilganda ortadi. M-xolinoblokatorlar, shuningdek m-xolinobloklovchi ta’sirga ega vositalar (shu jumladan antigistamin preparatlar, tritsiklik antidepressantlar) bilan, nitratlar bilan bir vaqtda buyurish ko‘z ichi bosimining oshishiga yordam beradi.

GKS ni tirik virusli vaksinalar bilan va boshqa immunizatsiya turlari fonida bir vaqtda qo‘llash viruslar faollashuvi va infeksiyalar rivojlanishi xavfini oshiradi.

Muayyan preparatni qo'llash usuli va dozalash rejimi uning chiqarilish shakli va boshqa omillarga bog'liq. Optimal dozalash rejimini shifokor belgilaydi. Qo'llanilayotgan preparatning dori shakli foydalanish ko'rsatmalariga va dozalash rejimiga qat'iy mos kelishiga rioya qilish kerak.