KARTAN

Savdo nomi: Kartan® (Cartan)
Ta’sir etuvchi modda: levokarnitin
Farmakoterapevtik guruhi: moddalar almashinuviga ta’sir qiluvchi vosita, metabolik jarayonlar korrektori.
ATX kodi: A16AA01

Dorixonalardan berilish sharti: retsept bo‘yicha.

Kartan preparati karnitin yetishmovchiligi, energiya almashinuvi buzilishi va organizmning levokarnitinga bo‘lgan ehtiyoji oshgan holatlarni davolash hamda oldini olish uchun qo‘llanadi.

Quyidagi holatlarda kattalar va bolalarga (shu jumladan yangi tug‘ilgan va muddatidan oldin tug‘ilgan bolalarga — shifokor tavsiyasiga ko‘ra) buyuriladi:

• birlamchi va ikkilamchi karnitin yetishmovchiligi;
• gemodializ olayotgan surunkali buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda levokarnitin tanqisligi;
• og‘ir kasalliklar, operatsiyalar, jarohatlar va infeksiyalardan keyingi tiklanish davri;
• jismoniy holsizlik, surunkali charchoq, ish qobiliyatining pasayishi;
• yuqori jismoniy va sport yuklamalari;
• chidamlilik va umumiy energiyaning pasayishi;
• anoreksiya, ishtahaning pasayishi, tana vazni yetishmasligi;
• bolalarda jismoniy rivojlanishdan ortda qolish;
• gipotrofiya, mushak zaifligi, mushak tonusining pasayishi.

Kardiologiyada:

• yurak ishemik kasalligi;
• stenokardiya;
• o‘tkir miokard infarkti;
• infarktdan keyingi holatlar;
• surunkali yurak yetishmovchiligi;
• kardiomiopatiyalar;
• miokardiodistrofiya;
• yurak ritmi va o‘tkazuvchanligi buzilishlari;
• antratsiklinlarning kardiotoksik ta’sirini oldini olish.

Nevrologiyada:

• dissirkulyator ensefalopatiya;
• toksik ensefalopatiya;
• bosh miya travmatik shikastlanishlari;
• miya qon aylanishining o‘tkir va surunkali buzilishlari;
• polineyropatiyalar;
• polinevritlar;
• nevrasteniya;
• xotira va diqqat pasayishi;
• demensiya;
• tarqoq skleroz;
• neyrodegenerativ kasalliklar;
• yangi tug‘ilganlarda gipoksiya va tug‘ruq jarohati oqibatlari.

Pediatriyada:

• yangi tug‘ilganlarda asfiksiya oqibatlari;
• yangi tug‘ilganlarda respirator distress-sindrom;
• muddatidan oldin tug‘ilgan bolalarni parvarishlash;
• jismoniy va aqliy rivojlanishdan ortda qolish;
• raxit;
• anemiya;
• valproat kislotasi qabul qilinishi fonida bolalarda Reye sindromiga o‘xshash holatlar.

Moddalar almashinuvi buzilishlarida:

• semizlik;
• qandli diabet (majmuaviy davolash tarkibida);
• tireotoksikoz;
• laktatsidoz;
• giperketonemiya;
• dismetabolik holatlar;
• organik atsidemiyalar;
• organik kislotalar almashinuvining tug‘ma buzilishlari.

Gastroenterologiya va gepatologiyada:

• gipoatsid va anatsid gastrit;
• yog‘li gepatoz;
• surunkali gepatitlar;
• jigar sirrozi;
• xoletsistit;
• pankreatit;
• qabziyat bilan kechuvchi kolit.

Reproduktiv amaliyotda:

• oligospermiya;
• astenospermiya;
• erkak fertilitetining pasayishi (majmuaviy davolash tarkibida).

Qo‘shimcha ravishda:

• jismoniy chidamlilikni oshirish;
• yuklamalardan keyin tiklanishni tezlashtirish;
• charchoqlikni kamaytirish;
• keksa yoshdagi bemorlarda moddalar almashinuvini yaxshilash.

Barcha shakllar uchun:

• levokarnitin yoki yordamchi moddalarga yuqori sezuvchanlik.

Ehtiyotkorlik bilan:

• qandli diabet;
• surunkali buyrak yetishmovchiligi;
• homiladorlik va emizish davri;
• og‘ir metabolik buzilishlar.

Ichga qabul qilish uchun eritma

1 flakon/doza tarkibida tegishli dozada 1 g levokarnitin mavjud.

Inyeksiya uchun eritma

1 ml eritma tarkibida:

• levokarnitin — 200 mg
• yordamchi moddalar: inyeksiya uchun suv, pH tuzatuvchilar.

L-karnitin (levokarnitin) — organizm energiya almashinuvida ishtirok etuvchi, B guruhi vitaminlariga yaqin tabiiy modda. U uzun zanjirli yog‘ kislotalarini sitoplazmadan mitoxondriyaga tashib beradi, u yerda ular beta-oksidlanib, ATF ko‘rinishida katta miqdorda energiya hosil qiladi.

Preparat hujayra metabolizmini me’yorlashtiradi, yog‘lardan energiya manbai sifatida foydalanishni yaxshilaydi, toksik almashinuv mahsulotlari to‘planishini kamaytiradi va to‘qima gipoksiyasi belgilarini pasaytiradi. Antioksidant ta’sir ko‘rsatadi, lipidlarning peroksid oksidlanishini kamaytiradi va hujayra membranalarini himoya qiladi.

Kartan oqsil va yog‘ almashinuvini me’yorlashtiradi, qonning ishqoriy zaxirasini tiklashga yordam beradi, ketokislotalar hosil bo‘lishini kamaytiradi, laktatsidozni pasaytiradi hamda jismoniy yuklamalarga chidamlilikni oshiradi.

Preparat glikogenning tejamkor sarflanishiga va uning jigar hamda mushak to‘qimalarida zaxirasining ko‘payishiga yordam beradi, yurak mushagi, skelet mushaklari va boshqa energiyaga ehtiyoji yuqori organlarning ta’minotini yaxshilaydi.

Levokarnitin o‘rtacha anabolik ta’sir ko‘rsatadi, ishtahani rag‘batlantiradi, ozib ketishda tana vaznini tiklashga yordam beradi, ortiqcha yog‘ to‘planishini kamaytiradi.

Neyrotrofik va membranoprotektiv ta’sirga ega: fosfolipidlar, sfingomiyelin, serebrozidlar va atsetilxolin sintezida ishtirok etadi, nerv impulslarining uzatilishini yaxshilaydi, apoptozni sekinlashtiradi va nerv to‘qimasining tiklanishiga yordam beradi.

Gipertireozda oshgan asosiy almashinuvni qisman me’yorlashtirishga yordam berishi mumkin.

Ichga qabul qilish uchun eritma

Ichga qabul qilingandan so‘ng OVTdan yaxshi so‘riladi. Maksimal konsentratsiyaga taxminan 3 soatda erishiladi.

Inyeksiya uchun eritma

Vena ichiga yuborilgandan so‘ng tezda to‘qimalarga taqsimlanadi. Asosan buyraklar orqali chiqariladi.

Quyidagilar kuzatilishi mumkin:

• ko‘ngil aynishi;
• qorin sohasida noqulaylik;
• diareya;
• allergik reaksiyalar;
• qo‘zg‘aluvchanlik yoki uyqusizlik (kam hollarda);
• inyeksiya joyida og‘riq.

Preparat bolalarda shifokor tavsiyasiga ko‘ra qo‘llanishi mumkin.

Ichga qabul qilish uchun eritma

Bolalarda ko‘proq qo‘llanadi, chunki tana vazniga qarab dozalash qulay.

Taxminiy sxemalar:

• 2 yoshgacha — tana vazniga qarab mg/kg hisobida;
• 2–6 yosh — individual ravishda;
• 6 yoshdan katta — shifokor tavsiyasiga ko‘ra.

Inyeksiya shakli

Kartan ampulalari faqat qat’iy ko‘rsatmalar bo‘yicha va tibbiy nazorat ostida qo‘llanadi.

Homiladorlik va emizish davrida faqat kutilayotgan foyda ehtimoliy xavfdan ustun bo‘lgandagina qo‘llanadi.

Surunkali buyrak yetishmovchiligi yaqqol bo‘lgan bemorlarda preparatni uzoq muddat ichga qabul qilishda metabolitlar to‘planishi mumkin. Shifokor nazorati talab etiladi.

Gemodializ olayotgan bemorlarda karnitin yetishmovchiligini o‘rnini bosuvchi davolash sifatida qo‘llanishi mumkin.

Odatda maxsus doza tuzatish talab qilinmaydi, biroq qo‘llashni shifokor bilan kelishish tavsiya etiladi.

Og‘ir dozani oshirib yuborish holatlari haqida ma’lumot yo‘q. Diareya va OVT tomonidan noqulaylik kuzatilishi mumkin.

Davolash: dozani kamaytirish, simptomatik terapiya.

• qandli diabetda qondagi glyukoza darajasini nazorat qilish;
• tavsiya etilgan dozalarni oshirmaslik;
• buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda uzoq muddat qo‘llanganda shifokor nazorati zarur;
• qabul qilish o‘tkazib yuborilgan bo‘lsa, ikki baravar doza qabul qilinmasin.

• glyukokortikosteroidlar to‘qimalarda karnitin to‘planishini oshirishi mumkin;
• anabolik vositalar, antioksidantlar va antigipoksantlar bilan birga qo‘llash mumkin;
• qandli diabeti bo‘lgan bemorlarda glyukoza nazorati talab etiladi.

• quruq joyda saqlansin;
• qadoqda ko‘rsatilgan haroratda saqlansin;
• bolalardan yiroqda saqlansin.

Yaroqlilik muddati: preparatning aniq seriyasi qadoqlarida ko‘rsatilgan.

Ichga qabul qilish uchun eritma

Kartan sirop ichga qabul qilinadi. Qabul qilishdan oldin 100 ml sovutilgan qaynatilgan suvda suyultiriladi.

Davolash erkin va atsil L-karnitin darajasini qon plazmasi hamda siydikda nazorat qilgan holda olib borilishi tavsiya etiladi. Qon plazmasida karnitin miqdori odatda 35–60 mkmol/l ni tashkil qiladi. Atsil va erkin L-karnitin nisbati me’yorda 0,35 ga teng.

Sutkalik doza yosh va tana vazniga bog‘liq:

• 2 yoshgacha — 150 mg/kg tana vazniga;
• 2–6 yosh — 100 mg/kg tana vazniga;
• 6–12 yosh — 75 mg/kg tana vazniga;
• 12 yoshdan katta bolalar va kattalar — 2–3 g.

Birlamchi yoki ikkilamchi karnitin yetishmovchiligida doza tug‘ma moddalar almashinuvi buzilishlari va kasallik og‘irligiga qarab belgilanadi. Odatda tavsiya etilgan peroral doza 100–200 mg/kg/kun bo‘lib, 2–4 marta qabul qilishga bo‘linadi. Zarurat bo‘lsa, qisqa muddatga doza oshirilishi mumkin. O‘tkir metabolik dekompensatsiyada 400 mg/kg/kungacha qo‘llanishi mumkin.

Surunkali buyrak yetishmovchiligining terminal bosqichidagi bemorlarda ikkilamchi karnitin tanqisligida kuniga 1 g peroral tutib turuvchi terapiya buyuriladi.

Inyeksiya uchun eritma

Kartan ampulalari vena ichiga sekin yoki mushak ichiga shifokor tavsiyasiga ko‘ra yuboriladi.

Doza kasallik turi va holat og‘irligiga qarab belgilanadi.