Farmakodinamikasi
Farmakoterapevtik guruhi: mukolitiklar, balg‘am ko‘chiruvchi vositalar, yo‘talga qarshi vositalar bilan majmuasidan tashqari.
Mukolitik ta'siri
Atsetiltsistein sistein aminokislotasining hosilasi bo‘lib hisoblanadi. U nafas yo‘llarida mukolitik va sekretomotor ta'sir ko‘rsatadi. U mukopolisaxarid zanjirlarda disulьfid bog‘larida buzadi va DNK depolimerizatsiyasini (shilliq qavatda yiring mavjud bo‘lganida) chaqiradi. Shu tufayli preparat balg‘amning qovushqoqligini kamaytiradi va uni nafas yo‘llaridan chiqarilishiga yordam beradi.
Antioksidant ta'siri
Atsetiltsisteinning boshqa ta'siri erkin radikallarni neytralizatsiya qiluvchi faol sulьfgidril guruhlarini (SH-guruh) mavjudligi bilan bog‘liq.
N-atsetiltsistein va uning metabolitlari ikki usul bilan samarali antioksidant ta'sir ko‘rsatadi:
- Birinchi usul erkin radikallarni bevosita neytralizatsiyasidan iborat, tatijada ular xujayralarni shikastlamaydi (shunday qilib, N-atsetiltsistein o‘pka to‘qimalarini shikastlanishdan himoya qiladi).
- Ikkinchi usul, bilvosita, glutation hosil bo‘lishida N-atsetiltsisteinni ishtirok etishiga asoslangan (glutation sintezi va zahiralarini to‘ldirish uchun zarur bo‘lgan sistein manbai bo‘lib xizmat qiladi). Glutation xujayralarni oksidlanishni shikastlanish va elektrofil toksinlar ta'siridan himoya qilish, shuningdek oksidlanish-qaytarilish muvozanatini tutib turishda juda muhim rolь o‘ynadi.
Atsetiltsistein organizm detoksikatsiyasi: zararli moddalar va sharoitlarni bartaraf etish uchun zarur bo‘lgan glutation sintezini oshishiga yordam beradi. Shu bilan atsetiltsisteinning paratsetamol bilan zaharlanishda antidot sifatida ta'siri tushuntiriladi.
Yallig‘lanishga qarshi ta'siri / turli virusli infektsiyalarda yallig‘lanish jarayonini susayishi
Glutation zahiralarini kamayishi ko‘pincha oksidlanishli stress va yallig‘lanish bilan bog‘liq. N-atsetiltsistein xujayralarning oksidlanish-qaytarilish statusini normallashtiradi va shu orqali sezgir xujayralarning signal va transkriptsion mexanizmlariga ta'sir ko‘rsatadi. Glutation xujayralarni yallig‘lanishli kasalliklar rivojlanishida muhim rolь o‘ynovchi asosiy signal molekulalari - kislorodning faol shakllarini neytralizatsiyasi (ya'ni qaytarish) yo‘li bilan himoya qiladi.
Bir qator nashrlar, N-atsetiltsistein kappa-V yadro omili (NF-κB) va ko‘pgina boshqa yallig‘lanish sitokinlari, shu jumladan interleykin 8, interleykin 6 va alьfa-o‘sma nekrozi omili (O‘NO-α) ning yallig‘lanish faolligini ingibitsiya qilishini tasdiqlaydi.
Ushbu ma'lumotlar o‘pkaning surunkali obstruktiv kasalligini (O‘SOK) davolash uchun N-atsetiltsisteinni qo‘llashning ijobiy natijalari bilan ham mos keladi.
Bakteriyalarni o‘sishiga ta'siri / antibakterial ta'siri
N-atsetiltsistein antibakterial xususiyatlarga ega, ammo antibiotiklarga mansub bo‘lmagan vosita bo‘lib hisoblanadi. U ham grammusbat, ham grammanfiy bakteriyalarni o‘sishini bostirishi aniqlangan.
Bitta tadqiqotda N-atsetiltsisteinning klinik ta'siri mexanizmi ehtimoli sifatida bakteriyalar adgeziyasiga ta'siri o‘rganilgan. Buning uchun in vitro sharoitda Streptococcus pneumoniae va Haemophilus influenzaening yuqori adgeziv faollikka ega test-shtammlarini og‘iz-halqumning epitelial xujayralariga yopishishi tahlil qilingan. Adgeziya reaktsiyalari o‘tkazilgan. N-atsetiltsistein ham qisqa muddatli, ham uzoq muddatli inkubatsiyada H. influenzae adgeziyasiga yaqqol ingibitsiya qiluvchi ta'sir ko‘rsatgan.
Bakterial bioplyonkalarga ta'siri
Bakterial bioplyonkalar yuqori va quyi nafas yo‘llarining infektsion kasalliklari, shu jumladan mukovistsidoz va O‘SOK rivojolanishida muhim rolь o‘ynaydi. Hozirgi vaqtda bioplyonkani hosil bo‘lishi surunkali va (yoki) qaytalanuvchi infektsiyalarning kamida 60% holatlarida kuzatiladi deb hisoblanadi. Tadqiqot natijalari N-atsetiltsistein turli bakteriyalar tomonidan bioplyonkalar hosil bo‘lishini qisqartirishini tasdiqlaydi. Bunda biomassa N-atsetiltsistein kontsentratsiyasiga to‘g‘ri proportsional ravishda kamayadi.
Himoya ta'siri
Surunkali bronxit, O‘SOK va mukovistsidozi bo‘lgan patsiyentlarda profilaktik qo‘llaganda atsetiltsistein bakterial asoratlar tez-tezligi va og‘irlik darajasini kamaytiradi.
